Capoeirayı diğer dövüş sanatlarından ayıran en belirgin şey müziktir. Roda müzik olmadan başlamaz. Oyunun hızını, tarzını ve havasını enstrümanlar ve şarkılar belirler. Bu yazıda capoeirada kullanılan müzik aletlerini ve rodadaki görevlerini anlatıyoruz.
Bateria: capoeira orkestrası
Rodada enstrümanları çalanların oluşturduğu gruba bateria denir. Bateria genelde rodanın bir kenarında, yan yana dizilir. Hangi enstrümanların kaç tane kullanıldığı gruba ve capoeira stiline göre değişebilir.
Berimbau: rodanın yöneticisi
Berimbau, capoeiranın simgesi olan tek telli yaylı çalgıdır. Uzun bir tahta yay, gerili bir çelik tel ve ses kutusu görevi gören bir su kabağından (cabaça) oluşur. Çalan kişi bir elinde tuttuğu çubukla (baqueta) tele vurur, diğer elindeki taş ya da madeni parayla (dobrão) teli bastırarak sesi değiştirir. Aynı elde caxixi adlı küçük bir sepet çıngırak da tutulur.
Rodada genellikle üç berimbau bulunur:
- Gunga: En kalın sesli berimbau. Rodayı yönetir; oyunun başlamasını, ritmini ve bitişini belirler.
- Médio: Orta sesli berimbau. Gunganın ritmine cevap verir.
- Viola: En ince sesli berimbau. Doğaçlamalarla müziğe renk katar.
Berimbauların çaldığı ritimlere toque denir. Angola, São Bento Pequeno, São Bento Grande ve Iúna sık duyulan toque’lardır. Her toque farklı bir oyun tarzını işaret eder: biri yavaş ve yere yakın bir oyun ister, diğeri hızlı ve açık bir oyun.
Rodada oyuncular berimbauya saygı gösterir. Oyun berimbaunun önünde başlar ve berimbau işaret verdiğinde biter.
Pandeiro
Pandeiro, Brezilya müziğinin vazgeçilmezi olan zilli bir deftir. Capoeirada genelde bir ya da iki pandeiro çalınır. Berimbauların ritmini destekler ve müziğe canlılık katar.
Atabaque
Atabaque, yere dik duran uzun bir el davuludur. Afrika kökenlidir ve Brezilya’da Afro-Brezilya kültürünün pek çok alanında kullanılır. Rodada müziğin temel vuruşunu tutar ve enerjisini yükseltir.
Agogô ve reco-reco
- Agogô: Birbirine bağlı iki metal çandan oluşan, bir çubukla çalınan vurmalı çalgı. İki farklı perdede ses verir.
- Reco-reco: Üzerinde çentikler bulunan, bir çubukla sürtülerek çalınan çalgı. Genelde bambudan ya da metalden yapılır.
Şarkılar
Enstrümanlar kadar şarkılar da rodanın parçasıdır. Capoeira şarkıları Portekizcedir ve soru-cevap şeklinde söylenir: bir kişi şarkıyı söyler, roda nakaratla (coro) cevap verir. Şarkı türlerinden bazıları:
- Ladainha: Rodanın başında, tek kişi tarafından söylenen uzun ve anlatı tarzında şarkı.
- Chula: Ladainhadan sonra gelen, selamlama ve övgü bölümü.
- Corrido: Oyun boyunca söylenen kısa, nakaratlı şarkılar.
Şarkılar capoeiranın tarihini, ustaları, köleliği, özgürlüğü ve gündelik hayatı anlatır. Mestre Barrão’nun şarkılarının sözlerini Müzik sayfamızda bulabilirsiniz.
Müzik öğrenmek zorunlu mu?
Capoeirada müzik oyunun ayrılmaz parçası olduğu için derslerde enstrüman çalmak ve şarkı söylemek de öğretilir. Herkesin iyi bir müzisyen olması beklenmez. Ama nakaratlara eşlik etmek, temel ritimleri tanımak ve zamanla bir enstrüman çalabilmek capoeiristanın yolculuğunun doğal bir parçasıdır. Pek çok grupta kuşak değerlendirmelerinde müzik bilgisi de dikkate alınır; konuyu batizado ve kuşak sistemi yazımızda anlattık.
Sık sorulan sorular
Berimbau çalmayı öğrenmek zor mu?
Temel ritmi birkaç haftada öğrenebilirsiniz. Tutuşu ve sesi kontrol etmek zaman alır ama derslerde adım adım öğretilir.
Kendi berimbaumu almam gerekiyor mu?
Başlangıçta gerek yok. Derslerde grubun enstrümanlarıyla çalışılır.
Portekizce bilmeden şarkı söyleyebilir miyim?
Evet. Nakaratlar kısa ve tekrarlıdır. Sözleri ve anlamlarını zamanla öğrenirsiniz.
Rodanın sesini canlı dinleyin
Berimbaunun sesini bir rodada canlı duymak bambaşka bir deneyim. Axé Capoeira Türkiye gruplarında ilk ders ücretsiz deneme dersidir.
Ücretsiz deneme dersi için bize ulaşın
Ders saatleri ve salonlar için bulunduğunuz ildeki temsilcimize ulaşabilirsiniz. Axé!