Capoeira Nedir?

Capoeira Brezilya kaynaklı bir savunma sanatıdır. Brezilya’da yaşayan Afrika asıllı kölelerin kendilerini savunmak için geliştirdikleri bu saldırı kökenli spor bugün Brezilya başta olmak üzere Dünyanın 48 ülkesinde resmi olarak yapılmaktadır. Estetik görünümü ve katı formlara sahip olmayışı Capoeira’yı diğer savunma sanatlarından ayırır. Bir çok insana göre Capoeira bir savaş sanatı, savunma sanatı ya da sadece bir dans olabilir. Brezilya’da Capoeira’nın kökenlerini yaratan köleler için Capoeira ‘Özgürlüğe giden yol’ olarak kabul görmüş ve yüzyıllar içinde kendine özgü bir yaşam felsefesi haline gelmiştir. Eğer Capoeira ile ilgileniyorsanız ya da zaten bir Capoeirista (capoeira yapan kişi) iseniz Capoeira’nın sizin için ne olduğuna kendiniz karar verin. Cevabı içinizde saklı.

13 Mayıs 1888 tarihinde (yani kaçırıldıktan 250 yıl sonra) köleler özgür oldular. Bu günden sonra bazı Afrikalılar evlerine döndüler. Diğerleri çiftliklerde ve kasabalarda iş bulamadılar ve çoğu şehirlerde potansiyel suçlu oldular. Kalanlar yani Capoeira bilenler bu bilgilerini kullandılar ve çoğu politikacılara body-guard oldu. 1890’lı yıllarda azda olsa bazı üst tabaka insanlar Capoeira öğrenmeye başladılar bu politikacıları korkuttu ve korunmak için özel bir polis timi kuruldu. Bir kanun çıkarıldı bu kanunun B kısmında bazı Capoeira hareket , antrenman ve suç maddeleri bulunmaktaydı. Daha sonra Capoeira ile ilgilenen herhangi bir insanın anında cezalandırılması için bir kanun daha çıkarıldı. Bu kanunlara karşılık olarak Sampio adında Capoeira ustası bir polis şefi bütün adamlarına capoeira öğretti ve bu şekilde suç işleyen bütün şebekelerin suyunu kuruttu. Fakat buda yeterli olamadı. Capoeira’yı yasaklayan kanun 1920 yılına kadar geçerliliğini korudu. İnsanlar gizli olarak halk dansı adı altında Capoeira çalışıyorlardı ve böylece çoğu töreyi korumuş oldular.

1937 yılında önemli ustalardan birisi (Mestre Bimba) bu sporu bir sanat olarak sunması için başkente çağrıldı, çok başarılı bir şekilde Capoeira’yı tanıtan usta evine dönünce yasal bir Capoeira okulu açtı. Bu şekilde Capoeira gün geçtikçe gelişti, ülke çapında tanınan ve uygulana bir spor haline geldi. Brezilya’da Capoeira artık her yerde, okullarda, kulüplerde, hatta orduda öğretilmeye başlandı.

Capoeira Angola ve Capoeira Regional

Bugün oynanan capoeira iki ana üsluptan beslenir. Capoeira Angola, Mestre Pastinha ile anılan, daha yavaş, yere yakın ve ritüele dayalı olan gelenektir. Capoeira Regional ise 1930’larda Mestre Bimba’nın geliştirdiği, daha hızlı, atletik ve sistemli bir öğretim yöntemidir. Grupo Axé Capoeira dahil birçok çağdaş grup, iki geleneğin öğelerini bir arada çalışır. 2014 yılında capoeira rodası, UNESCO tarafından İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı.

İki stilin farklarını Capoeira Angola ve Regional yazımızda ayrıntılı anlattık.

Temel capoeira hareketleri

Capoeira’da sabit bir duruş yoktur; oyuncu sürekli hareket eder ve tekmeler, kaçışlar ve akrobasiler bu akışın içinden doğar. Yeni başlayan biri ilk derslerde şu hareketleri öğrenir:

Ginga: Capoeira’nın temel adımı. Ayaklar üçgen çizerek sürekli yer değiştirir; bütün hareketler gingadan çıkar.
Esquiva: Gelen tekmeden eğilerek ya da yana kayarak kaçmak.
Negativa ve rolê: Yere yakın savunma pozisyonu ve buradan dönerek kalkmak.
Meia lua de frente: Bacak önden yarım ay çizerek savrulan tekme.
Armada ve queixada: Dönüşlü ve dışa açılan tekmeler.
Martelo: Yandan, çekiç gibi vuran tekme.
Aú: Capoeira’nın yan perendesi; ilk akrobasi genelde budur.

Hareketler öğrencinin seviyesine göre adım adım öğretilir; ilk derste kimseden akrobasi beklenmez.

Her hareketin oyunda ne işe yaradığını capoeira hareketleri rehberimizde bulabilirsin.

Müzik ve roda

Capoeira müzik olmadan oynanmaz. Oyuncular roda adı verilen bir çemberde toplanır; ortada iki kişi “oynar”, diğerleri şarkı söyleyip el çarpar ve enstrüman çalar. Rodanın hızını ve oyunun karakterini müzik belirler.

Berimbau: Tek telli, su kabağı rezonatörlü yay şeklinde enstrüman; rodanın lideridir.
Pandeiro: Tef benzeri vurmalı çalgı.
Atabaque: Uzun, ayakta duran davul.
Agogô ve reco-reco: Ritmi zenginleştiren küçük vurmalılar.

Şarkılar Portekizce söylenir; ladainha (giriş ilahisi), chula ve corrido (soru–cevap şeklindeki hızlı şarkılar) olarak ayrılır. Axé Capoeira’nın albümlerini ve şarkı sözlerini capoeira müzikleri sayfamızda bulabilirsin.

Enstrümanları tek tek tanımak için: Capoeira müzik aletleri.

Kuşak (corda) sistemi

Capoeira’da seviye, belde taşınan renkli kuşakla (corda) gösterilir. Öğrenciler ilk kuşaklarını ve sonraki kuşakları her yıl düzenlenen Kuşak Töreni (Batizado) sırasında, ustalarla roda’da oynayarak alır. Axé Capoeira Türkiye, Grupo Axé Capoeira’nın uluslararası kuşak sistemini kullanır.

Törende neler olduğunu ve apelidonun ne olduğunu Batizado nedir? yazımızda okuyabilirsin.

Capoeira’nın faydaları

Esneklik ve mobilite: Sürekli hareket hâlindeki yapısı vücudun doğal esnekliğini artırır, eklem sağlığını güçlendirir.
Güç ve dayanıklılık: Kendi vücut ağırlığınla yapılan teknikler core, bacak ve üst vücut için tam bir güç antrenmanıdır.
Koordinasyon ve denge: Akıcı dönüşler ve ritmik hareketler beden kontrolünü ve motor becerileri geliştirir.
Ritim ve müzik: Enstrüman çalmayı ve şarkı söylemeyi de öğrenirsin; capoeira müzik ve kültürün bir arada yaşandığı bir sanattır.
Kendine güven: Yeni teknikleri öğrendikçe ve roda’ya çıktıkça özgüven doğal olarak yükselir.
Sosyal ortam: Capoeira insanları bir araya getiren bir topluluktur; rodalar, festivaller ve kuşak törenleri yeni arkadaşlıklar demektir.

Geç başladığını düşünüyorsan: Yetişkinler için capoeira.

Çocuklar için capoeira

Capoeira, oyun ve müzikle öğretildiği için çocukların en kolay bağlanıp sürdürdüğü sporlardan biridir. Koordinasyon, denge ve dikkat gelişirken; sırasını beklemek, partnerine saygı göstermek ve grup içinde hareket etmek de öğrenilir. Axé Capoeira Türkiye’de çocuk grupları şehre göre 4–5 yaştan başlar ve 4–7, 8–12 gibi yaş gruplarına ayrılır.

Velilerin en çok sorduğu soruları Çocuklar için capoeira yazımızda yanıtladık.

Sık sorulan sorular

Capoeira dans mı, dövüş sanatı mı? İkisi de. Capoeira bir dövüş sanatıdır ama müzik eşliğinde, dansı andıran akıcı bir şekilde oynanır; bu yüzden “dövüş” yerine “oyun” (jogo) denir.

Capoeira kaç yaşında başlanır? Çocuklar 4–5 yaştan, yetişkinler her yaşta başlayabilir. Daha önce spor yapmış olmak gerekmez.

Kapoera, kapuera, capoeria aynı şey mi? Evet. Doğru yazımı “capoeira”dır ve Portekizce okunuşu “ka-pu-ey-ra”ya yakındır; Türkçede sıkça kapoera ya da kapuera diye yazılır.

Derse ne giyilir? Dersler çıplak ayakla yapılır. İlk derslerde eşofman ve tişört yeterli. Öğrenciler zamanla grubun beyaz pantolonu (abadá) ve tişörtüyle antrenman yapar.

Capoeira nerenin sporu? Capoeira Brezilya’da doğdu. Afrika’dan Brezilya’ya köle olarak getirilen insanlar tarafından geliştirildi. Bugün Brezilya kültürünün simgelerinden biri ve dünyanın birçok ülkesinde öğretiliyor.

Capoeira nasıl bir spor? Müzik eşliğinde iki kişinin oynadığı, bütün vücudu çalıştıran bir dövüş sanatı. Tekme, kaçış ve akrobasi içerir ama temas azdır. Oyunda puan ya da nakavt yoktur; iki oyuncu birbirinin hareketine cevap vererek oyunu sürdürür. Kondisyon, esneklik ve güç üzerindeki etkisini Capoeira ile form tutmak yazımızda anlattık.

Dans ederek yapılan dövüş sanatının adı ne? Bu tarif çoğunlukla capoeirayı anlatır. Brezilya kökenli capoeira dövüş, dans, akrobasi ve müziği bir arada barındırır. Bu yüzden ona “dans eden dövüş sanatı” da denir.

Deneme dersi var mı? Evet, ilk ders ücretsiz. Ders saatlerini ve ücretleri şehrinin sayfasında görebilir, bize iletişim sayfasından ulaşabilirsin. İlk derse gelmeden önce İlk capoeira dersi yazımıza göz atabilirsin.

Türkiye’de capoeira

Axé Capoeira Türkiye 2003’ten beri capoeira öğretiyor; bugün 7 şehirde çocuk ve yetişkin grupları var. Şehrindeki salonları, ders saatlerini ve ücretleri görmek için: İstanbul, Ankara, Bursa, Antalya, Trabzon, Sinop, Şanlıurfa. Grubumuzun tarihini Grupo Axé sayfasında, kurucumuzu Mestre Barrão sayfasında okuyabilirsin.