Capoeira tarihine baktığımızda iki kurucu figür öne çıkar: Regional tarzını geliştiren Mestre Bimba ve geleneksel oyunu kurumsallaştıran Mestre Pastinha (Vicente Ferreira Pastinha, 1889-1981). Pastinha, sokaklarda dağınık halde oynanan geleneksel oyunu bir çatı altında topladı ve kurduğu akademiyle capoeira felsefesini sonraki kuşaklara aktardı.
Pastinha’nın Salvador da Bahia’da kurduğu Centro Esportivo de Capoeira Angola (CECA) ve 1966 yılında Senegal’in başkenti Dakar’da düzenlenen festivale katılımı, capoeiranın dünyaya açılmasında önemli adımlardır. Bu yazıda CECA’nın kuruluş dönemini, arşiv kayıtlarındaki ayrıntıları ve 1966 Dakar yolculuğunu belgeler ışığında ele alıyoruz.
CECA’nın Kuruluşu ve İlk Yılları
Mestre Pastinha’nın el yazmalarına ve Mestre Noronha’nın aktardıklarına göre, CECA’nın temelleri 1941 civarında atıldı. Anlatılara göre bir başka ustanın roda yönetimini Pastinha’ya devretmesiyle bu süreç başladı; ancak devrin tam tarihi konusunda 1941 ile 1943 yılları arasında farklı görüşler öne sürülür.
Akademi 1941’de fiilen faaliyete geçse de resmî tescili hemen yapılmadı. Noter ve dernek kayıtlarına göre okulun tescilinin 1952 yılı civarında tamamlandığı görülür. Tüzük hazırlığı ve kurucu kimliklerin kaydı sürecinde dönemin ustaları arasında bazı idari anlaşmazlıklar da yaşanmıştır.
Pastinha, öğrencilerine sarı-siyah üniforma giydirirdi. Bu renkler onun taraftarı olduğu Ypiranga futbol kulübünün renkleriydi. CECA, Capoeira Angola ve Capoeira Regional: Farkları Neler? başlıklı yazımızda değindiğimiz gibi, oyunun daha yere yakın, stratejik ve ritme dayalı biçiminin korunduğu ana merkez oldu.
Capoeira Herkes İçin
Mestre Pastinha’nın meşhur bir sözü vardır: ‘Capoeira erkekler, kadınlar ve çocuklar içindir.’
1966 Dakar Festivali ve Brezilya Heyeti
Nisan 1966’da Senegal’in başkenti Dakar’da 1. Dünya Siyah Sanatlar Festivali (Premier Festival Mondial des Arts Nègres) düzenlendi. Bu organizasyon, bağımsızlığını yeni kazanan Afrika ülkeleri ile diaspora arasındaki kültürel bağları görünür kılmayı amaçlıyordu.
Brezilya Dışişleri Bakanlığı ile Centro de Estudos Afro-Orientais (CEAO) yöneticisi Waldir Freitas Oliveira’nın girişimleriyle Brezilya’dan resmî bir kültür heyeti oluşturuldu. Bu kafilede edebiyatçılar ve sanatçılarla birlikte Bahia’dan bir capoeira ekibi de yer aldı.
- Mestre Pastinha (ekibin başında)
- João Grande (Pastinha’nın önde gelen öğrencisi)
- Camafeu de Oxóssi (müzisyen ve capoeirista)
- Gato Preto
- Roberto Satanás
- Gildo Alfinete
Dakar’da Bir Roda: Atabaque Başında Bir Mestre
Dakar’a gidildiğinde Mestre Pastinha 77 yaşındaydı ve ileri derecede görme kaybı yaşıyordu. Mestre João Grande ve Mestre Gildo Alfinete ile yapılan sözlü tarih görüşmelerine göre, Pastinha festival gösterilerinde doğrudan sahaya çıkıp rodada oyun oynamadı.
Bunun yerine Pastinha, orkestranın kenarında oturarak Capoeira Müzik Aletleri: Berimbau, Pandeiro, Atabaque ve Diğerleri yazımızda ayrıntılarını paylaştığımız el davulu olan atabaque’ı çaldı ve ekibe ritim verdi. Oyunu ise genç ustalar João Grande, Gato Preto ve diğerleri sergiledi.
Bu yolculuk, Afrika kökenli bir uygulamanın köklerinin bulunduğu kıtaya ilk kurumsal ve uluslararası dönüşüydü. Bu nedenle olay, Capoeira Angola’nın ladainha ve chula gibi geleneksel şarkı sözlerine de doğrudan konu oldu. Şarkılarda Pastinha’nın Dakar’a gidişi ve Afrika topraklarına ayak basışı hürmetle anılır.
Sık sorulan sorular
CECA tam olarak ne zaman kuruldu?
Akademinin fiilî çalışmaları rivayete göre 1941-1943 yılları arasında başlamış, resmî tüzük tescili ise kayıtlara göre yaklaşık 1952 yılında yapılmıştır.
Mestre Pastinha Dakar’da bizzat oynadı mı?
Öğrencilerinin ve kafiledeki diğer ustaların aktardığına göre, ilerleyen yaşı ve görme kaybı nedeniyle oyuna girmemiş, rodada atabaque çalarak ritim tutmuştur.
Dakar festival kafilesinde kimler vardı?
Mestre Pastinha’nın yanı sıra João Grande, Camafeu de Oxóssi, Gato Preto, Roberto Satanás ve Gildo Alfinete yer almıştır.
Gelenekten Bugüne Capoeira
Mestre Pastinha’nın Pelourinho’daki mütevazı akademisinde yeşerttiği gelenek, bugün dünyanın pek çok yerindeki salonlarda yaşamaya devam ediyor. Capoeira hem ritmi hem de hareketi bir arada barındıran zengin bir kültürel mirastır.
Bu köklü oyunun temel adımlarını öğrenmek, berimbau ritmine eşlik etmek ve bedeninizi hareket ettirmek isterseniz derslerimize katılabilirsiniz. İlk derste yalnızca el çırparak bile bu atmosferi soluyabilirsiniz.
Devamını okuyun
- Axé Capoeira’nın Hikâyesi: Recife’den Dünyaya Mestre Barrão
- 1890 Ceza Kanunu: Capoeirayı Suç Sayan 402. Madde
Capoeiraya yeni mi başlıyorsunuz? Capoeira nedir, nasıl oynanır? rehberimizle başlayabilirsiniz.
Ücretsiz deneme dersi için bize ulaşın
Ders saatleri ve salonlar için şehrinizin sayfasına bakın: İstanbul, Ankara, Bursa, Antalya, Trabzon, Sinop, Şanlıurfa. Axé!