Capoeiraya başlayan herkes kısa sürede yeni bir kelime öğrenir: abadá. Derslerde giydiğimiz, beli lastikli, dizleri rahat, çoğu zaman beyaz pantolona capoeirada abadá denir. Gruplar kendi logosunu genellikle sol bacağa basar.
Kelime capoeiradan çok daha eskidir ve aslında bir pantolonu değil, uzun bir tuniği anlatır. Bu yazıda abadá kelimesinin nereden geldiğini, capoeirada beyaz kıyafet geleneğinin nasıl başladığını ve kelimenin capoeira pantolonunun adı olmasının nispeten yeni bir gelişme olduğunu anlatıyoruz.
Kelimenin kökeni: Yoruba agbádá
Abadá, Batı Afrika’da konuşulan Yorubaca agbádá kelimesinden gelir. Agbádá, erkeklerin giydiği geniş kollu, bol ve uzun bir tuniktir. Kelime, Brezilya’ya köleleştirilerek getirilen Afrikalılarla birlikte Portekizceye geçti.
Brezilya’da abadá bir süre Bahia’daki Afrikalı Müslümanların namazda giydiği beyaz tuniğin adı olarak kullanıldı. Kaynaklarda kelimenin liman işçilerinin iş kıyafeti için de kullanıldığı geçer. Yani abadá, uzun süre capoeirayla değil, gündelik ve dinî kıyafetle ilişkili bir kelimeydi.
Eski capoeiristalar ne giyerdi?
19. yüzyılda capoeiranın belirli bir üniforması yoktu. Capoeiristalar sokakta, iş kıyafetleriyle ya da günlük giysileriyle oynuyordu. Rio de Janeiro’da 19. yüzyıl capoeiralarına dair tariflerde bol paçalı pantolonlar, şapkalar ve boyuna bağlanan mendiller sayılır; ancak bunlar bir okulun belirlediği bir kıyafet değil, dönemin sokak modasıydı.
Kölelik döneminde ve sonrasında capoeira yasaklı olduğu için, capoeiristaları kıyafetinden tanınır kılacak bir düzen kurmak zaten mümkün değildi. Yasak yıllarını 1890 Ceza Kanunu yazımızda anlatıyoruz.
Beyaz üniforma: Mestre Bimba’nın tercihi
Capoeirada düzenli bir kıyafet fikri 1930’larda, capoeiranın salona taşınmasıyla geldi. Capoeira Regional’in kurucusu Mestre Bimba öğrencilerine beyaz üniforma giydirdi. Bunun yaygın anlatılan nedeni pratiktir: beyaz kıyafet kiri hemen gösterir. Temiz bir beyaz üniforma, capoeiranın serserilerle anıldığı bir dönemde öğrencilerin düzenli ve disiplinli olduğunu gösteriyordu.
Bimba’nın akademisinde temiz ve beyaz kıyafet bir kuraldı. Bugün çağdaş capoeira gruplarının büyük çoğunluğunun beyaz giyinmesi bu geleneğe dayanır. Mestre Bimba’nın yöntemini Angola ve Regional yazımızda anlattık.
Angola’nın renkleri: sarı ve siyah
Capoeira Angola’da ise farklı bir gelenek oluştu. Mestre Pastinha, Capoeira Angola merkezinde (CECA) öğrencilerine sarı-siyah giydirdi. Bu renkler Pastinha’nın tuttuğu Salvador futbol kulübü Ypiranga’nın renkleriydi.
Bugün de birçok Angola grubunda siyah pantolon ve sarı tişört görülür. Bazı Angola grupları ise ayakkabıyla ve gömlek içine sokulmuş tişörtle oynar; bu, sokakta günlük kıyafetle oynanan eski capoeiraya bir göndermedir. Pastinha’yı Mestre Pastinha, CECA ve 1966 Dakar yazımızda tanıttık.
Pantolon ne zaman abadá oldu?
Hocalar masasının bulduğu kaynaklara göre, capoeira pantolonuna abadá denmesi 1970’lerin sonunda yaygınlaşmaya başladı. 1980’lerde kelime capoeira çevrelerinde yerleşti. Bu tarih kesin değildir; kelimenin hangi grupta ve kim tarafından ilk kez bu anlamda kullanıldığına dair net bir belge yok.
Kelimenin yayılmasında 1988’de Rio de Janeiro’da Mestre Camisa’nın kurduğu ABADÁ-Capoeira grubunun da payı vardır. Grubun adı, Portekizce “Capoeira Sanatının Desteklenmesi ve Geliştirilmesi için Brezilya Derneği” anlamına gelen bir kısaltmadır ve abadá kelimesiyle aynı yazılır. Grup bugün dünyanın en büyük capoeira gruplarından biridir.
İlginç bir ayrıntı: Bahia karnavalında katılımcıların giydiği ve bugün de abadá denen renkli tişörtler, adını 1990’larda capoeiranın abadá’sından aldı. Kelime böylece Afrika’dan capoeiraya, capoeiradan karnavala uzanan bir yol izledi.
Kıyafet ve rodadaki saygı
Capoeirada kıyafet yalnızca rahatlık için değildir. Birçok grupta rodaya temiz ve tam üniformayla girmek, ustalara ve diğer oyunculara gösterilen saygının bir parçası sayılır. Batizado gibi törenlerde bu daha da önemlidir: öğrenciler grubun resmî abadá’sı ve tişörtüyle, kuşaklarını bağlamış olarak rodaya girer.
Bimba’nın akademisindeki temizlik kuralı bugün de pek çok grupta yaşar. Abadá’nın lekesiz olması, tişörtün pantolonun içine sokulması ya da takı takılmaması gibi küçük kurallar gruptan gruba değişir. Bunları zamanla eğitmeninizden öğrenirsiniz.
Abadá seçerken nelere bakılır?
Derslere düzenli gelmeye başladığınızda grubunuzun abadá’sını edinirsiniz. Genellikle grup kendi abadá’sını sağlar; böylece renk, kesim ve logo herkeste aynı olur. Kendiniz alacaksanız birkaç noktaya dikkat etmek işinize yarar.
Kumaşın esnek olması gerekir; capoeirada bacaklar çok açılır ve sert kumaş hem hareketi kısıtlar hem de çabuk yırtılır. Bel lastiği sıkmamalı ama ters dururken de pantolonu tutmalıdır. Paçaların biraz dar olması, yerde ve ters pozisyonlarda pantolonun aşağı kaymasını önler. Beyaz abadá’yı soğuk suyla ve renklilerden ayrı yıkamak rengini uzun süre korur.
Bugün abadá
Bugün abadá bir capoeira grubunun kimliğinin parçasıdır. Genel olarak şunlar geçerlidir:
- Renk: Çoğu çağdaş grupta beyaz; Angola gruplarında çoğunlukla siyah ya da koyu renk.
- Logo: Grubun logosu genellikle sol bacağa basılır.
- Kesim: Bel lastikli, dizden aşağısı hafif dar, yüksek tekme ve yerde hareket için rahat; kumaş genellikle esnektir.
- Kuşak: Abadá’nın bel kısmında öğrencinin seviyesini gösteren kuşak (corda) bağlanır.
- Antrenman ve gösteri: Bazı gruplar derste düz bir abadá, gösteri ve batizadoda logolu resmî abadá giyer.
Sık sorulan sorular
İlk derse abadá ile gelmek zorunda mıyım?
Hayır. İlk derslerde rahat bir eşofman yeterlidir. Derslere devam ettikçe grubunuzun abadá’sını edinirsiniz.
Abadá neden beyaz?
Beyaz üniforma geleneği Mestre Bimba’ya dayanır. Temiz beyaz kıyafet, capoeiranın serserilikle anıldığı yıllarda öğrencilerin disiplinini gösteriyordu.
Kuşak abadá’nın üzerine mi bağlanır?
Evet. Kuşak (corda) abadá’nın bel kısmına bağlanır. Kuşak sistemini batizado yazımızda anlattık.
Abadá’nızı bir gün siz de giyin
İlk derste abadá’nız olmasa da olur; rahat bir eşofman yeterli. Önemli olan rodaya adım atmak. Hareketlerle tanışmak isterseniz capoeira hareketleri yazımıza bakabilirsiniz. Axé Capoeira Türkiye gruplarında ilk ders ücretsiz deneme dersidir.
Devamını okuyun
Capoeiraya yeni mi başlıyorsunuz? Capoeira nedir, nasıl oynanır? rehberimizle başlayabilirsiniz.
Ücretsiz deneme dersi için bize ulaşın
Ders saatleri ve salonlar için şehrinizin sayfasına bakın: İstanbul, Ankara, Bursa, Antalya, Trabzon, Sinop, Şanlıurfa. Axé!